Herroepelijke schenking op papier: box 3 en erfbelasting
Een schenking op papier kan onderdeel zijn van een nalatenschapsplanning. De schenker draagt het bedrag niet direct over, maar erkent een schuld aan de begiftigde. Vaak is afgesproken dat de begiftigde het bedrag pas na het overlijden van de schenker kan opeisen. In sommige akten behoudt de schenker bovendien het recht om de schenking later te herroepen.
Op 14 september 2026 heeft de Kennisgroep inkomstenbelasting niet-winst verduidelijkt hoe zo’n herroepelijke schenking op papier wordt behandeld bij toepassing van de tegenbewijsregeling box 3. Het standpunt gaat over een notarieel vastgelegde schuldigerkenning van € 50.000 aan een meerderjarig kind, met een jaarlijks te betalen rente van 6% en een eenzijdig herroepingsrecht voor de schenker.
De conclusie is opvallend overzichtelijk: het ontstaan en het later verdwijnen van de schuld leiden voor de tegenbewijsregeling niet tot vermogensaanwas. Alleen de daadwerkelijk betaalde rente telt mee als werkelijk rendement. Voor de erfbelasting gelden echter aanvullende voorwaarden. Juist de samenhang tussen beide belastingen verdient aandacht.
Wat is een schenking op papier?
Bij een schenking op papier — in een notariële akte vaak aangeduid als een schuldigerkenning uit vrijgevigheid — schenkt iemand een bedrag zonder dit direct uit te betalen. De schenker houdt het geld en krijgt een schuld aan de begiftigde. De begiftigde krijgt op zijn beurt een vordering op de schenker.
Deze vorm wordt bijvoorbeeld gebruikt wanneer het vermogen grotendeels in een woning of onderneming zit of wanneer de schenker voldoende financiële ruimte voor zichzelf wil behouden. De vordering is dikwijls pas opeisbaar bij het overlijden van de schenker.
Heeft de schenking de strekking dat zij pas na het overlijden wordt uitgevoerd, dan is een notariële akte noodzakelijk. Een onderhandse overeenkomst biedt in dat geval niet dezelfde zekerheid: de schuld kan bij overlijden civielrechtelijk vervallen en verlaagt de nalatenschap dan niet.
Wat zegt het nieuwe standpunt over box 3?
De tegenbewijsregeling box 3 biedt onder voorwaarden de mogelijkheid om uit te gaan van het werkelijk behaalde rendement wanneer dat lager is dan het forfaitair berekende rendement. Het werkelijke rendement bestaat daarbij uit reguliere voordelen, zoals rente, en uit waardeveranderingen van bezittingen en schulden.
Bij de schenking uit het kennisgroepstandpunt ontstaan twee spiegelbeeldige posities:
Het ontstaan van de schuld en de vordering levert daardoor in het jaar van de schenking geen werkelijk rendement op. Wordt de schenking in een later jaar herroepen, dan verdwijnen de schuld en de vordering. Ook dat leidt volgens de kennisgroep niet tot vermogensaanwas: bij de schenker is sprake van een storting en bij de begiftigde van een onttrekking.
De herroeping zelf veroorzaakt binnen de tegenbewijsregeling dus geen belastbaar rendement of aftrekbaar verlies.
De betaalde rente telt wel mee
De rente wordt anders behandeld. Bij een schuldigerkenning van € 50.000 en een rente van 6% gaat het om € 3.000 per volledig jaar.
- Voor de schenker vormt de daadwerkelijk betaalde rente een negatief regulier voordeel.
- Voor de begiftigde vormt dezelfde rente een positief regulier voordeel.
- De rente wordt verwerkt in het jaar waarin zij daadwerkelijk wordt betaald.
De kennisgroep merkt de overeengekomen rente van 6% bij deze schuldigerkenning aan als zakelijk. Er is daarom geen zakelijkheidscorrectie nodig. Voor de vordering en de schuld mag in de beschreven situatie uit praktische overwegingen worden uitgegaan van de nominale waarde.
Het standpunt ziet specifiek op de tegenbewijsregeling en de daarin beschreven feiten. Een andere renteafspraak, opeisbaarheid of formulering van het herroepingsrecht kan tot een andere beoordeling leiden.
Hoe wordt de schenking regulier in box 3 aangegeven?
Ook buiten de tegenbewijsberekening moet de schenking op papier in de aangiften inkomstenbelasting worden verwerkt. De begiftigde geeft de vordering in beginsel aan als een bezitting in box 3. De schenker neemt de corresponderende verplichting op als box 3-schuld. Voor schulden geldt daarbij de normale schuldendrempel.
De fiscale uitwerking voor beide partijen is niet altijd gelijk. Binnen het forfaitaire stelsel kan voor de vordering bij de begiftigde een ander rendementspercentage gelden dan voor de schuld bij de schenker. Een papieren schenking kan daardoor gevolgen hebben voor de gezamenlijke box 3-druk binnen de familie. Dat effect moet worden meegewogen voordat voor deze vorm van schenken wordt gekozen.
Wanneer verlaagt de papieren schenking de erfbelasting?
De regels voor de erfbelasting staan los van de berekening van het werkelijke rendement in box 3. Dat de rente voor box 3 als zakelijk wordt behandeld, betekent daarom niet automatisch dat de papieren schenking ook het gewenste resultaat voor de erfbelasting heeft.
Voor een papieren schenking die pas na overlijden wordt uitbetaald, zijn vooral twee voorwaarden essentieel:
- De schuldigerkenning moet in een notariële akte zijn vastgelegd.
- De schenker moet over het schuldig gebleven bedrag ieder jaar daadwerkelijk minimaal 6% rente aan de begiftigde betalen.
Is aan deze voorwaarden voldaan en is de schenking niet herroepen, dan kan de schuld bij overlijden in mindering komen op de nalatenschap. De begiftigde had de vordering al door de schenking verkregen. Hierdoor kan de toekomstige heffing van erfbelasting worden beperkt.
De jaarlijkse rentebetaling verkleint bovendien tijdens het leven het vermogen van de schenker en vergroot het vermogen van de begiftigde. Daar staat tegenover dat de schenker ieder jaar voldoende liquide middelen moet hebben om de rente werkelijk te betalen.
Wat als de 6% rente niet ieder jaar wordt betaald?
Alleen een renteverplichting in de akte opnemen is niet voldoende. De rente moet jaarlijks aantoonbaar worden betaald. Staat bij het overlijden nog eerder verschuldigde rente open, dan kan artikel 10 van de Successiewet van toepassing zijn.
De begiftigde wordt dan voor de erfbelasting geacht een fictieve verkrijging te hebben ontvangen. Het met de papieren schenking beoogde voordeel voor de erfbelasting kan daardoor geheel of gedeeltelijk verloren gaan. Het civielrechtelijk bestaan van de schuld betekent dus niet zonder meer dat de schuld ook fiscaal het gewenste effect heeft.
Het is verstandig om de rentebetalingen jaarlijks via de bank te laten verlopen en de betalingsbewijzen bij de notariële akte te bewaren. Uitstel of administratieve verrekening kan fiscale discussie opleveren.
Wat zijn de gevolgen van herroeping tijdens het leven?
Bij een herroepelijke schenking heeft de schenker vooraf bedongen dat de schenking kan worden teruggedraaid. Wordt van dat recht tijdens het leven gebruikgemaakt, dan verdwijnen de vordering van de begiftigde en de schuld van de schenker.
Voor de tegenbewijsregeling box 3 ontstaat door die herroeping volgens het nieuwe standpunt geen vermogensaanwas. De rente die tot het moment van herroeping verschuldigd was en daadwerkelijk wordt betaald, blijft wel meetellen als regulier voordeel bij de begiftigde en als negatief regulier voordeel bij de schenker. De herroeping werkt dus niet terug naar eerder betaalde rente.
Omdat de schuld na herroeping niet meer bestaat, kan zij bij het latere overlijden van de schenker uiteraard niet meer op de nalatenschap in mindering worden gebracht. Voor eerder geheven schenkbelasting kan onder voorwaarden om vermindering worden verzocht.
En als de schenker overlijdt zonder te herroepen?
Het enkele bestaan van een herroepingsrecht vermindert volgens een eerder kennisgroepstandpunt niet de waarde voor de erfbelasting, zolang op het moment van overlijden geen concreet voornemen bestaat om de schenking te herroepen.
Het herroepingsrecht gaat in beginsel over op de erfgenamen, tenzij in de akte iets anders is bepaald. Besluiten de erfgenamen na het overlijden alsnog tot herroeping, dan keert de waarde terug in de nalatenschap. Er ontstaat dan een nagekomen bate waarover alsnog erfbelasting kan zijn verschuldigd. Voor de eerder geheven schenkbelasting kan de begiftigde mogelijk vermindering vragen.
De precieze formulering van de notariële akte is daarom belangrijk. Het herroepingsrecht biedt flexibiliteit, maar kan de uiteindelijke afwikkeling van de nalatenschap ook complexer maken.
Vergeet de schenkbelasting bij het aangaan niet
Een herroepelijke schenking wordt bij het aangaan in beginsel als schenking behandeld. Het feit dat de schenker haar later kan herroepen, stelt de heffing niet automatisch uit. De begiftigde moet daarom beoordelen of aangifte schenkbelasting nodig is en welke vrijstelling kan worden toegepast.
Voor een schenking van een ouder aan een kind bedraagt de jaarlijkse vrijstelling in 2026 € 6.908. Onder voorwaarden bestaat voor een kind of diens partner tussen 18 en 40 jaar een eenmalig verhoogde vrijstelling van € 33.129. Eerdere schenkingen en eerder gebruikte verhoogde vrijstellingen kunnen daarop van invloed zijn.
Wordt de schenking later rechtsgeldig herroepen, dan kan een verzoek om vermindering van de eerder geheven schenkbelasting aan de orde zijn. Dat gebeurt niet vanzelf en moet afzonderlijk worden beoordeeld.
Een papieren schenking is geen losse belastingmaatregel
Een schenking op papier kan bijdragen aan een passende nalatenschapsplanning, maar alleen als zij aansluit bij de wensen en financiële draagkracht van de schenker. De jaarlijkse rentebetaling van 6% kan op termijn een aanzienlijk beslag leggen op het beschikbare inkomen en vermogen.
Daarom beoordelen we onder meer:
- welk bedrag de schenker langdurig kan missen;
- of de jaarlijkse rente daadwerkelijk kan worden betaald;
- wat de gevolgen zijn voor beide box 3-posities;
- hoeveel schenkbelasting bij het aangaan verschuldigd is;
- welk erfbelastingvoordeel naar verwachting ontstaat;
- welke gevolgen herroeping, overlijden of gewijzigde familieomstandigheden hebben;
- of de akte, betalingen en aangiften goed op elkaar aansluiten.
De wensen en doelstellingen van de cliënt blijven daarbij leidend. Pas wanneer de civiele, fiscale en financiële gevolgen in samenhang zijn doorgerekend, kan worden beoordeeld of een herroepelijke schenking op papier daadwerkelijk een haalbare oplossing is.
Wat kunt u nu doen?
Heeft u al een papieren schenking vastgelegd? Controleer dan jaarlijks of de rente volledig en aantoonbaar is betaald. Bekijk daarnaast of de schuld en de vordering correct in box 3 zijn opgenomen en bewaar de notariële akte en betalingsbewijzen bij elkaar.
Overweegt u een papieren schenking of wilt u weten wat het nieuwe standpunt voor een bestaande akte betekent? Wij brengen de gevolgen voor box 3, schenkbelasting en erfbelasting in samenhang in beeld en vertalen die naar concrete vervolgstappen.
Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Inzicht door overzicht.
Bronnen:
