Wettelijke verdeling en kindvorderingen berekenen
Bij het overlijden van een ouder denken veel mensen dat de nalatenschap direct tussen de langstlevende en de kinderen wordt verdeeld. Bij de wettelijke verdeling werkt het anders. De langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner krijgt de goederen en schulden van de nalatenschap. De kinderen krijgen geen geld of goederen in handen, maar een geldvordering op de langstlevende.
Die kindvordering lijkt op het eerste gezicht eenvoudig te berekenen. Toch ontstaan in de praktijk vaak verschillen tussen het civiele bedrag, de fiscale waarde voor de erfbelasting en het bedrag dat later daadwerkelijk opeisbaar is. Een goede berekening begint daarom met overzicht.
Wanneer geldt de wettelijke verdeling
De wettelijke verdeling geldt in beginsel wanneer iemand overlijdt met een echtgenoot of geregistreerde partner en één of meer kinderen, en in een testament niet anders is bepaald. De partner en de kinderen zijn voor gelijke delen erfgenaam.
De verdeling zelf verloopt echter niet in gelijke goederenpakketten:
- de langstlevende krijgt van rechtswege alle goederen van de nalatenschap;
- de langstlevende neemt de schulden van de nalatenschap voor zijn of haar rekening;
- ieder kind krijgt een geldvordering op de langstlevende ter grootte van het erfdeel;
- deze vordering is doorgaans pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende, en daarnaast in enkele wettelijke of testamentaire situaties.
De regeling beschermt de financiële positie van de langstlevende. De kinderen behouden wel hun erfdeel, maar moeten op de uitbetaling wachten.
Eerst de nalatenschap bepalen
De omvang van de kindvordering hangt af van de nalatenschap van de eerst overleden ouder. Dat is niet altijd hetzelfde als het totale gezinsvermogen.
Er moet eerst worden vastgesteld welke bezittingen en schulden van de overledene waren. Daarbij spelen onder meer het huwelijksvermogensregime, huwelijkse voorwaarden, privévermogen, gezamenlijke bezittingen, een onderneming en eerdere schenkingen een rol.
Pas daarna wordt het erfdeel per erfgenaam berekend. Zijn er een langstlevende en twee kinderen, dan zijn er in beginsel drie gelijke erfdelen.
Een eenvoudig voorbeeld
Stel dat de nalatenschap € 300.000 bedraagt en er zijn een langstlevende en twee kinderen. Ieder heeft dan civielrechtelijk recht op een derde gedeelte van de nalatenschap.
De langstlevende krijgt het vermogen van € 300.000 en heeft vervolgens een schuld van in totaal € 200.000 aan de kinderen. Ieder kind heeft een nominale vordering van € 100.000.
Civiele vordering en fiscale waarde zijn niet altijd gelijk
Het nominale bedrag van de kindvordering is het civielrechtelijke uitgangspunt. Voor de erfbelasting kan de verkrijging van een kind lager worden gewaardeerd, omdat het kind de vordering niet direct kan opeisen en de langstlevende het vermogen kan blijven gebruiken.
Bij geen of een lage rente kent de Successiewet een voordeel toe aan de langstlevende en een corresponderend nadeel aan de kinderen. De omvang daarvan hangt af van de leeftijd van de langstlevende en van de overeengekomen rente. Bij een samengestelde rente van 6% of meer wordt voor deze waardering geen vruchtgebruikvoordeel berekend. Bij een lagere rente wordt het verschil met 6% betrokken in de fiscale waardering.
Dat betekent dat drie bedragen uit elkaar moeten worden gehouden:
- de nominale kindvordering volgens het erfrecht;
- de fiscale verkrijging waarover bij het eerste overlijden erfbelasting wordt berekend;
- het latere saldo van de vordering na rente, aflossingen en verrekeningen.
Wie alleen naar de aangifte erfbelasting kijkt, kan daardoor een te laag bedrag in de administratie opnemen. De fiscale waardering verandert de civiele hoofdsom van de kindvordering niet.
Wie betaalt de erfbelasting van de kinderen
De kinderen kunnen bij het eerste overlijden erfbelasting verschuldigd zijn, terwijl zij hun erfdeel nog niet ontvangen. De langstlevende schiet die erfbelasting bij de wettelijke verdeling voor. Het voorgeschoten bedrag wordt in beginsel verrekend met de vordering van het kind. Daardoor kan het administratieve saldo van de vordering lager zijn dan het oorspronkelijke erfdeel.
Het is belangrijk om in de vaststellingsovereenkomst of boedelbeschrijving duidelijk vast te leggen:
- de oorspronkelijke nominale vordering;
- de erfbelasting die voor ieder kind is voorgeschoten;
- het bedrag dat na deze verrekening resteert;
- de overeengekomen rente en de ingangsdatum;
- latere aflossingen of andere mutaties.
De rente beïnvloedt het eerste én het tweede overlijden
Een renteafspraak over de kindvorderingen kan grote gevolgen hebben. Een hogere rente kan bij het eerste overlijden leiden tot een hogere fiscale verkrijging van de kinderen. Daar staat tegenover dat de schuld van de langstlevende in de jaren daarna sneller groeit. Bij het latere overlijden kan daardoor een groter bedrag als schuld in mindering komen op de nalatenschap van de langstlevende.
Een rente van 6% samengesteld is daarom niet automatisch de beste keuze. De uitkomst hangt onder meer af van:
- de leeftijd en financiële positie van de langstlevende;
- het beschikbare inkomen en vermogen;
- de verwachte ontwikkeling van de bezittingen;
- het aantal kinderen en hun vrijstellingen en tariefpositie;
- de termijn tot het tweede overlijden;
- de mogelijkheden die het testament biedt;
- de behoefte om tijdens leven af te lossen.
De laagste belasting bij het eerste overlijden is dus niet altijd de beste uitkomst over beide overlijdens samen. De wensen en doelstellingen van de familie blijven leidend.
Eerder aflossen vraagt aandacht
De langstlevende kan soms besluiten om een kindvordering eerder geheel of gedeeltelijk af te lossen. Dat kan passen bij de financiële planning, bijvoorbeeld wanneer de woning wordt verkocht of wanneer een kind ondersteuning nodig heeft.
Een betaling die verder gaat dan de bestaande vordering en opgebouwde rente kan echter als schenking worden gezien. Ook een afwijkende waardering of kwijtschelding kan fiscale gevolgen hebben. Bereken daarom vóór een betaling wat de actuele vordering is en leg vast waarop het betaalde bedrag betrekking heeft.
Gebruik de calculator als startpunt
Met de calculator voor de wettelijke verdeling en kindvorderingen kunt u de nominale hoofdsom per kind, voorgeschoten erfbelasting, rente, aflossingen en het actuele administratieve saldo overzichtelijk bijhouden.
De calculator maakt bewust onderscheid tussen de civiele vordering en de fiscale waardering bij het eerste overlijden. Zo voorkomt u dat een fiscale rekenwaarde per ongeluk als juridische hoofdsom wordt gebruikt.
Open de calculator voor kindvorderingen
De uitkomst is een hulpmiddel en geen vervanging voor de akte, het testament, de aangifte erfbelasting of persoonlijk advies. Bij afwijkende testamenten, samengestelde gezinnen, huwelijkse voorwaarden of eerdere schenkingen is meestal een aanvullende beoordeling nodig.
Van berekening naar uitvoerbaar plan
Een kindvordering raakt meer dan alleen de erfbelasting. Zij beïnvloedt de vermogenspositie van de langstlevende, de toekomstige nalatenschap, de ruimte om te schenken of af te lossen en de uiteindelijke positie van de kinderen.
Wij brengen daarom eerst de juridische en financiële uitgangspunten in kaart. Vervolgens vertalen we de wensen van de familie naar een haalbare aanpak, rekenen we de gevolgen bij het eerste en tweede overlijden door en leggen we de gekozen afspraken duidelijk vast. Zo ontstaat niet alleen een bedrag, maar een plan dat ook later uitvoerbaar en controleerbaar blijft.
Wilt u weten of uw kindvorderingen juist zijn vastgesteld of welke renteafspraak bij uw situatie past? Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Inzicht door overzicht.
